Riichi cơ bản (5): Chờ đẹp so với chờ xấu tăng điểm

Ta đã biết rằng Riichi chờ đẹp có nhiều cái lợi hơn chờ xấu, tuy nhiên, khi đứng trước lựa chọn chờ đẹp nhưng điểm thấp hơn và chờ xấu nhưng điểm cao hơn thì nên lựa chọn thế nào? Sẽ có 3 lựa chọn chính trong tình huống này là Riichi chờ đẹp, dama chờ xấu (nếu có yaku) và Riichi chờ xấu. (Dama chờ đẹp thì sao? Những lúc có thể dama chờ đẹp thì ta so sánh Riichi chờ đẹp với dama chờ đẹp như đã nói ở bài Riichi chờ đẹp.)

1. Trường hợp chờ xấu hơn 1 han so với chờ đẹp

Ví dụ: 

Đánh 1m chờ đẹp còn đánh 4m có iipeikou thêm 1 han.

Về cơ bản trong trường hợp này Riichi chờ đẹp là phương án tối ưu. Riichi chờ xấu nếu chỉ hơn 1 han thì chưa đủ để bù lại lợi ích lớn của Riichi chờ đẹp: khả năng thắng cao, dễ Tsumo dù đối thủ phòng thủ, nếu phải đấu Riichi thì có lợi thế. Dĩ nhiên là người ta có thống kê số điểm trung bình ghi được sau khi Riichi chờ đẹp so với khi Riichi chờ xấu hơn 1 han (tất cả các trường hợp cả thắng lẫn không thắng chứ không phải chỉ so các trường hợp thắng) nhưng tôi nghĩ là không cần phải đưa số liệu ra đây làm gì, yên tâm là tôi không bịa ra đâu.

Dama chờ xấu so với Riichi chờ đẹp, thì vì giá trị của Riichi gần 2 han nên chờ xấu chỉ hơn 1 han không thể bù lại, về tỉ lệ thắng thì thường Riichi chờ đẹp có phần hơn dama chờ xấu. Sợ Riichi thái quá và đánh 4m dama ở đây là sai lầm rất nặng, chỉ có một số rất ít trường hợp tình huống điểm đặc biệt ở Nam 3-4 là ta có thể cân nhắc đến phương án này thôi. 

Ngoài ra, số dora hay han từ các yaku khác nói chung không thay đổi việc Riichi chờ đẹp có lợi nhất trong tình huống này.

Tuy nhiên, ví dụ trên là kiểu ví dụ mà ta cảm thấy chờ xấu là xấu thực sự, rõ ràng là tỉ lệ thắng của kanchan 2m kém hơn nhiều so với ryanmen 25m. Nếu như ta lại chờ xấu kiểu yakuhai shanpon thì sao?

Đánh 3p thì chờ ryanmen 25p, đánh 4p thì chờ shanpon 3p-Chun. Chờ shanpon thắng được với Chun thì tăng điểm và quả thật khi Riichi thì ta cũng có quyền hi vọng đối thủ sẽ đánh Chun chứ? Chưa kể là với rồng gió, nếu ta chưa thấy ra bàn, thì tức là xác suất rồng gió còn lại trong tường cao vì đây là các quân khó sử dụng và dễ bị đánh sớm nếu có trong bài; khác với khi chờ xấu quân số, dù ta chưa thấy ra bàn thì cũng rất có thể quân số đang nằm trong bài đối thủ mất rồi. Vì vậy tỉ lệ thắng của shanpon chờ yakuhai này không kém nhiều so với ryanmen và cũng có trường hợp nhất định có thể hơn cả ryanmen.

Vì tỉ lệ thắng không còn chênh lệch quá nhiều nên ta phải xem xét giá trị bài. Giá trị bài của mình càng lớn rồi thì lợi ích của thêm 1 han sẽ càng giảm.

+ Nếu bài có 2 dora, lúc này Riichi 5200 và Riichi tsumo là mangan rồi, lợi ích tăng giá trị của yakuhai không còn nhiều. Thêm dora nữa thì yakuhai càng ít quan trọng hơn nữa. Lúc này ta cần ưu tiên tỉ lệ thắng và chọn phương án chờ dễ thắng hơn, thường là ryanmen.

+ Nếu bài có 1 dora, Riichi 1 dora thì ron được 2600, tsumo được 4000. Nhưng nếu có yakuhai thì tsumo lên mangan. Lợi ích của yakuhai lớn nên chờ shanpon là phương án mặc định. 

+ Nếu bài không có dora, chờ ryanmen thì là Riichi chay, lúc này lợi ích của yakuhai cũng lớn, thắng với yakuhai thì sẽ thành bài có giá trị trung bình và thêm ura sẽ thành giá trị lớn (mangan). Nói cách khác yakuhai là cách tốt nhất để ta câu bài lớn với bài này. Vì vậy chờ shanpon là phương án mặc định. Như đã nói ở các bài trước, mạt chược hiện đại rất chú trọng câu mangan, đây là tầm giá trị lí tưởng nhất. Yakuhai là cái mà ta có thể thực sự kì vọng, khác hẳn với chờ xấu quân số.

2. Trường hợp chờ xấu hơn 2 han so với chờ đẹp

Ví dụ:

Đánh 2m chờ đẹp, 5m có sanshoku.

Chênh lệch 2 han là một con số lớn.

Nếu không có dora thì rõ ràng Riichi sanshoku hơn Riichi chay. Riichi chay khó lên bài lớn còn Riichi sanshoku tuy khó thắng nhưng ron 5200, tsumo là mangan. Câu mangan như đã nói là điều rất quan trọng. Nếu như dama sanshoku thì sẽ chỉ 2600 nếu ron và 4000 nếu tsumo, có thể nói là không giúp ta đạt được điều gì quá quan trọng.

Nếu có 3 dora tôi cho rằng riichi chờ đẹp là lựa chọn hợp lí, vì bài đã đủ to rồi. Thường thì tỉ lệ thắng của Riichi chờ đẹp hơn dama chờ xấu một chút, nếu bạn có lí do để cho rằng tỉ lệ thắng của dama chờ xấu cao hơn Riichi chờ đẹp thì hãy làm vậy, đương nhiên là ta ưu tiên tỉ lệ thắng ở đây.

Nếu có 2 dora, Riichi chờ đẹp 5200 (8000 nếu tsumo), dama chờ xấu mangan, Riichi chờ xấu mangan (haneman nếu tsumo). Trong bài Riichi chờ xấu ta biết là khi chờ xấu có yaku chắc chắn mangan thì dama tăng tối đa tỉ lệ mangan và tốt hơn Riichi kì vọng haneman. Nhưng phương án Riichi chờ đẹp cũng rất tốt, và tsumo hay ura thì cũng là mangan rồi. Tôi cho rằng Riichi chờ đẹp hay hơn ở khả năng chiếm thế chủ động, ngăn cản đối thủ.

Nếu có 1 dora, Riichi chờ đẹp 2600, dama chờ xấu 5200, Riichi chờ xấu mangan. Khi chờ xấu 5200 có yaku thì dama hay Riichi khá là 50 50. Riichi chờ đẹp thì chiếm được thế chủ động và cản đối thủ, nhưng giá trị thường chỉ ở mức trung bình. Mỗi phương án có một cái lợi riêng.

3. Trường hợp chờ xấu hơn 1 han so với chờ đẹp nhưng chờ đẹp có pinfu

Ví dụ:

Đánh 2m chờ đẹp có pinfu, 5m chờ xấu có sanshoku.

Khi pinfu thì số fu thấp hơn. Với số han thấp thì điều này làm giảm giá trị bài nhưng khi đạt mangan rồi thì số fu không còn quan trọng nữa.

Nếu không có dora thì Riichi pinfu chỉ 2000, tsumo cũng chỉ 2700 nếu không có ura. Nếu có ura thì ron 3900, tsumo 5200. Riichi sanshoku ron 5200, tsumo là mangan. Vì số han thấp nên số fu thấp của pinfu làm cho bài nhỏ. Nếu như không phải là pinfu mà là yaku khác thì tsumo không dora là 4000, có ura đã là mangan rồi. Vì vậy trong trường hợp này nên chọn Riichi chờ xấu.

Khi có 1 dora thì khác. Lúc này Riichi pinfu 1 dora có thêm ura đã là mangan rồi. Hãy xem lại phần Riichi chờ đẹp, Riichi pinfu 0 dora và 1 dora ở các đẳng cấp khác nhau, đó là vì khi có ura là chạm được đến mangan rồi, khi đã đến mangan thì số fu thấp cũng không sao nữa. Ngược lại Riichi sanshoku không dora vốn đã đủ lớn rồi và thêm 1 dora không có nhiều lợi ích. 2 dora thì Riichi pinfu 2 dora là mangan luôn, lúc này thật sự pinfu chỉ kém sanshoku 1 han mà không kém fu nữa. Vậy khi có 1 dora trở lên thì Riichi chờ đẹp lợi hơn.

Tóm lại:

- Chờ đẹp so với chờ xấu hơn 1 han thì ưu tiên Riichi chờ đẹp.

- Shanpon có yakuhai so với ryanmen mất yakuhai: 0 1 dora ưu tiên yakuhai, 2+ dora ưu tiên tỉ lệ thắng.

- Chờ đẹp so với chờ xấu hơn 2 han: 0 dora ưu tiên Riichi chờ xấu, 3+ dora ưu tiên tỉ lệ thắng, 2 dora thì Riichi chờ đẹp có phần hơn, 1 dora thì tùy tình huống.

- Chờ đẹp so với chờ xấu hơn 1 han nhưng chờ đẹp có pinfu: 0 dora ưu tiên Riichi chờ xấu, còn lại ưu tiên Riichi chờ đẹp.

Ý nghĩa lớn nhất của bài này không hẳn là ở chỗ gặp những tình huống cần lựa chọn tenpai ở trên thì chọn gì. Mà là ở chỗ, ví dụ như ta đã biết Riichi pinfu 0 dora < Riichi sanshoku 0 dora chờ xấu, thì kiến thức đó sẽ ảnh hưởng đến việc ta xây bài khi còn chưa tenpai.

Mục lục

Xây bài cơ bản (4.2): 1 shanten dính và vai trò của nhóm 4 quân có tính chất quân lẻ

(cập nhật: 18/12/2022. Sẽ cân nhắc thử viết lại theo một cách hoàn toàn khác và hi vọng là dễ hiểu hơn trong tương lai)

3. Nhóm 4 quân có tính chất quân lẻ

Phần này sẽ bắt đầu khó, khi lên chủ đề chính bản thân tôi cũng không hình dung trước được là viết ra lại thành khó thế này đâu. Các ví dụ được đưa ra nhiều lúc chính tôi cũng còn trả lời chưa chính xác từ đầu và phải chỉnh sửa. Đây chắc chắn là văn bản về mạt chược làm cho tôi cảm thấy thú vị nhất khi viết từ trước đến giờ. Để đọc được cái này cần kinh nghiệm chơi trước khi đọc cũng như luyện tập sau khi đọc. Nếu bạn có bộ mạt chược bên cạnh để tự minh họa thì có lẽ cũng sẽ tốt hơn một chút.

a. Tính chất quân lẻ của nhóm 4 quân

Khi thêm 1 quân vào nhóm 3 quân liên tiếp ta tạo được các dạng nhóm 4 quân: 3445, 3456, 3345. Khi thêm 1 quân vào nhóm 3 quân giống nhau ta tạo được các dạng nhóm 4 quân: 4445, 3335.

Một quân lẻ bình thường, khi bốc vào các quân liên quan thì sẽ tạo thành nhóm 2 quân. Nhóm 4 quân khi bốc được quân liên quan thì tạo thành 1 bộ và 1 nhóm 2 quân. Khi xét như vậy thì nhóm 4 quân có tính chất quân lẻ, và ta có thể so sánh các nhóm 4 quân trong bài 1 shanten dính dựa vào tính chất quân lẻ của chúng.

Lấy ví dụ nhóm 3445. Nhiều tài liệu giải thích 3445 như 2 ryanmen là 34, 45, khi chuyển 1 trong 2 ryanmen này thành bộ 3 quân liên tiếp (bốc 25, 36) thì sẽ có 1 bộ + 1 ryanmen. Trước đây tôi cũng giải thích thế này nhưng cách giải thích này có phần chưa chính xác.

Nếu 3445m là 2 ryanmen thì thành bài 6 block và ta phải đánh kanchan 13p chứ? Nhưng đương nhiên là ta sẽ đánh 4m lấy tenpai.

Nếu 3445m là 2 ryanmen thì 4s đâu có tác dụng gì nữa, phải đánh 4s giữ Pei làm quân an toàn chứ? Nhưng không phải vậy, nếu nhìn 3445 là 345 + 4 thì ta sẽ có dạng 1shanten dính như đang được thảo luận trong bài viết này, lúc này ta phải đánh Pei chứ không phải 4s, bốc dính vào 4s sẽ có tenpai. 2 ví dụ trên cho thấy rõ tính chất hoạt động giống quân lẻ của nhóm 3445.

Tuy nhiên đương nhiên 3445 không đơn giản là 345 + 4. Tính chất 2 ryanmen và tính chất quân lẻ lồng vào nhau, tạo thành tính chất cuối cùng là: "Quân lẻ có khả năng tạo ryanmen với 4 loại quân (2 3 5 6), trong đó có 2 loại quân (3 5) mang lại tiềm năng iipeikou" (chưa đủ hoàn toàn, lúc sau sẽ phân tích lại).

Vậy khi so sánh quân lẻ có tính chất như trên với các quân lẻ số giữa bình thường chỉ có khả năng tạo ryanmen với 2 loại quân thì rõ ràng là 3445 mạnh hơn rất nhiều rồi.

Một quân lẻ bình thường có các tính chất:

- Tạo ryanmen. Quân số giữa bình thường có 2 loại quân tạo ryanmen.

- Tạo nhóm xấu kanchan, penchan. Quân số giữa bình thường có 2 loại quân tạo kanchan.

- Tạo đôi. Quân số giữa bình thường có 1 loại quân tạo đôi.

Nhóm 4 quân có tính chất của quân lẻ cũng sẽ có các tính chất y hệt như trên. Tính chất tạo ryanmen như ta đã nói là tính chất mà ta hướng đến. Tính chất tạo nhóm xấu như ta cũng đã nói, nhiều khi ta không muốn lên kanchan, penchan chút nào. Ta sẽ không phân tích nhiều về tính chất tạo nhóm xấu này lắm mà tập trung hơn vào cái ta muốn là chờ đẹp. 

Tính chất tạo đôi hơi đặc biệt hơn một chút. Nếu bài 1 shanten dính cơ bản không có quân lẻ gần đôi tạo ryanmen đôi thì tạo đôi cũng dẫn đến chờ xấu, nhưng khi bài có quân lẻ gần đôi tạo ryanmen đôi thì tạo đôi không khác gì tạo ryanmen, như đã phân tích ở phần 2 của bài này. Ngoài ra, khi bốc quân của đôi có sẵn trong bài thì bình thường sẽ có tanki tenpai, nhưng các nhóm quân có tính chất tạo đôi mạnh trong trường hợp này sẽ tạo được tanki phức tạp, bạn sẽ thấy khi ta phân tích các nhóm quân. (Nhưng nếu như đôi là ryanmen đôi như 788, 8 không mang lại tính chất này nữa vì 8 lại là quân tạo ryanmen của 7 và ta có 7888 chờ 3 mặt. Tuy nhiên lúc đó quân 9 sẽ thay quân 8 mang lại khả năng tạo tanki tenpai này vì tạo 789 (6 vẫn coi như quân dính với quân lẻ 7 để tạo ryanmen vì tạo 6788). Nhưng nói thế thì quá dài, nên ở phần giới thiệu tính chất của mỗi nhóm sẽ chỉ quy chung về "Bốc vào đôi có sẵn" thôi, khi có ryanmen đôi thì "bốc vào đôi có sẵn" tạo tanki tenpai sẽ tự chuyển thành "bốc được quân chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân liên tiếp" tạo tanki tenpai. Hẳn là đến đây bạn chưa hiểu đâu, lúc vào ví dụ sẽ dễ hiểu hơn). Chúng ta sẽ phân tích các nhóm 4 quân theo các tính chất trên.

b. Các nhóm 4 quân liên quan đến bộ 3 quân liên tiếp

- Nhóm 3445 (nakabukure)

Ví dụ:

3445 sẽ giống như một quân lẻ có các tính chất sau:

+ Có 4 loại quân tạo ryanmen (2 3 5 6), trong đó có 2 loại quân mang lại tiềm năng iipeikou.

+ Không có loại quân nào mang lại kanchan hay penchan

+ Có 1 loại 2 quân tạo đôi (4)

+ Khi bốc vào đôi có sẵn, tức là bốc 9s trong ví dụ thì thành tanki tenpai yếu.

Với khả năng tạo ryanmen với 4 loại quân như trên, rõ ràng tính chất quân lẻ của 3445 mạnh hơn quân lẻ bình thường rất nhiều, trong ví dụ được đưa ra ở trên ta phải đánh 5s.

Về khả năng tạo đôi thì 3445 yếu hơn quân lẻ bình thường. 1 shanten dính là dạng bài đã có sẵn đôi nên tính chất tạo thêm đôi thường là không cần thiết. Nhưng khi đôi nằm trong ryanmen đôi như 788 thì như đã phân tích ở phía trước, ta lại cần tính chất này. Lát nữa khi bàn về các nhóm 4 quân có khả năng tạo đôi tốt hơn bạn sẽ thấy.

3445 cũng có một điểm lợi so với các nhóm 4 quân ở sau là không thể lên nhóm xấu kanchan, penchan.

- Nhóm 3456 (4renkei - 4 đọc là "yon", dịch ra là "4 liên tiếp")

Ví dụ:

3456 sẽ giống như quân lẻ có các tính chất sau:

+ Có 4 loại quân tạo ryanmen (2 4 5 7), trong đó có 2 loại quân tạo chờ 3 mặt (2 7)

+ Có 2 loại quân tạo kanchan (1 8)

+ Có 2 loại quân tạo đôi (3 6)

+ Khi bốc vào đôi có sẵn, ta vẫn sẽ chờ đẹp (3456 chờ 36), khác với quân lẻ bình thường nếu bốc vào đôi có sẵn thì chỉ có tanki tenpai. Khi bốc thế này thì mất tiềm năng pinfu nếu có. Như trong ví dụ trên, sau khi đánh 5s, bốc 9s sẽ có thể chờ 25m hoặc 36p. Nhóm 3445 ở trên không chờ đẹp được nếu bốc 9s.

Vì có nhiều quân có ích hơn, trong đó có 2 loại quân lên chờ 3 mặt và thêm 1 cách chờ đẹp đó là chuyển đôi có sẵn của bài thành bộ 3 quân giống nhau nên về cơ bản thì 3456 mạnh hơn 3445. Khi có ryanmen đôi và cần tính chất tạo đôi thì 3456 cũng mạnh hơn 3445 và quân lẻ bình thường.

Ta vừa nói rằng tính chất tạo đôi của 3456 tốt, vậy thì hãy phân tích thử một ví dụ xem sao.

Đọc đến đây các bạn cũng đã biết là phải đánh 3s rồi. Sau khi đánh 3s ta sẽ có tenpai chờ đẹp trong các trường hợp nào?

+ Theo tính chất tạo ryanmen của 3456p, ta sẽ có 4 loại quân 2p 4p 5p 7p, trong đó 2p 7p chờ 3 mặt.

+ Theo tính chất tạo ryanmen của 7m ta sẽ có 2 loại quân 6m 8m, trong đó 8m chờ 3 mặt.

+ Vì có ryanmen đôi nên có thể sử dụng tính chất tạo đôi của quân lẻ và nhóm 4 quân. Khi có ryanmen đôi thì tạo đôi không khác gì tạo ryanmen. Ta có thêm 2 loại quân là 3p 6p, bốc được các quân này sẽ đánh 8m và tenpai chờ 69m.

+ Vì có nhóm 3456 tạo đôi tốt nên bốc vào đôi có sẵn sẽ chờ đẹp kiểu tanki phức tạp, với bài có ryanmen đôi thì 2 quân bốc vào đôi có sẵn được thay bằng 1 loại 4 quân chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân liên tiếp, ở đây là 9m. Tuy nhiên lúc này mất pinfu.

Ta thấy rằng với nhóm 4 quân có khả năng tạo đôi tốt, khi có thêm ryanmen đôi thì có thể sử dụng tính chất tạo đôi của nhóm 4 quân để tạo ryanmen, cũng như có thể chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân liên tiếp để chờ tanki phức tạp với nhóm 4 quân. Nếu trong ví dụ trên thay 3456 bằng nhóm không có khả năng tạo đôi tốt như 3445:

Sau khi đánh 3s, ta sẽ có tenpai chờ đẹp trong các trường hợp nào?

+ Theo tính chất tạo ryanmen của 3445, ta sẽ có 4 loại quân 2p 3p 5p 6p, trong đó 3p 5p mang lại tiềm năng iipeikou.

+ Theo tính chất tạo ryanmen của 7m, ta sẽ có 2 loại quân 6m 8m, trong đó 8m chờ 3 mặt.

+ Vì có ryanmen đôi nên có thể sử dụng tính chất tạo đôi của quân lẻ và nhóm 4 quân. Nhưng 3445 không có khả năng tạo đôi tốt, ta chỉ có thêm 1 loại 2 quân là 4p.

+ 3445 không phải là nhóm có khả năng tạo đôi tốt nên không có khả năng chờ đẹp khi bốc 9m chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân liên tiếp.

Khi so sánh như vậy, ta thấy được khi có ryanmen đôi thì tạo đôi cũng chính là tạo ryanmen, sự có mặt của ryanmen đôi mở khóa khả năng tạo đôi của nhóm 4 quân có khả năng tạo đôi tốt, hoặc nói cách khác nhóm 4 quân có khả năng tạo đôi tốt làm tăng sức mạnh của ryanmen đôi. Trong các ví dụ trên thì việc ta đánh quân lẻ bình thường là không thay đổi, các ví dụ chỉ nhằm mục đích giúp bạn tưởng tượng ryanmen đôi và nhóm 4 quân dễ tạo đôi ảnh hưởng đến nhau thế nào.

Giờ, nếu vừa có nakabukure, vừa có 4renkei, vừa có ryanmen đôi thì sao?

Ta đã phân tích rằng quân lẻ gần đôi tạo ryanmen đôi có tính năng làm cho việc tạo đôi mới trở thành tạo ryanmen, vì vậy nên mạnh hơn các quân lẻ bình thường, khi có thêm nhóm có khả năng tạo đôi mạnh thì ryanmen đôi còn tăng sức mạnh thêm nữa, nên từ nãy đến giờ ta không bàn đến việc đánh quân lẻ gần đôi. Nhưng khi so sánh quân lẻ gần đôi với các nhóm 4 quân có tính chất quân lẻ mạnh thì lại là chuyện khác.

Vấn đề cơ bản nhất của 1 shanten dính là so sánh 3 quân lẻ. Dù bài có phức tạp hơn thì ta vẫn tuân theo quy tắc trên. 3 quân lẻ trong bài là nakabukure 3445m, 4renkei 4567p, và 3s trong ryanmen đôi. 

Ở đây đánh 4m thì còn giữ lại 4567 và ryanmen đôi, 4567 làm tăng sức mạnh của ryanmen đôi. Lúc này sẽ tenpai chờ đẹp nếu tạo ryanmen từ 4567p (3p 5p 6p 8p, trong đó 3p 8p chờ 3 mặt), tạo ryanmen từ 3s (2s 4s, trong đó 2s chờ 3 mặt), tạo đôi từ nhóm 4 quân (4p 7p), chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân liên tiếp (1s, nhưng mất pinfu). Đánh 4p hoặc 7p thì đương nhiên là kém hơn đánh 4m rồi, vì 3445m không có khả năng tạo đôi.

Nhưng đánh 3s thì sao? Nếu đánh 3s, ta sẽ giữ lại được 2 quân lẻ mạnh, là nhóm 3445 và 3456, và thu được tenpai chờ đẹp nếu bốc 2m 3m 5m 6m (tạo ryanmen với 3445m), 3p 5p 6p 8p (tạo ryanmen với 4567p), 2s (bốc vào đôi có sẵn). Trong đó 3m 5m mang lại tiềm năng iipeikou, 3p 8p chờ 3 mặt, 2s làm mất pinfu. Về số loại quân thì bằng nhau nhưng về số quân thực thì đánh 3s sẽ lợi hơn một chút, và tận dụng được cả khả năng tạo iipeikou và giảm số trường hợp chờ xấu của 3445m, cũng như khả năng chờ 3 mặt của 4567p. Xét về sức mạnh của quân lẻ thì trong trường hợp này quân lẻ trong ryanmen đôi vẫn chưa bằng quân lẻ nakabukure. Nói một cách chính xác hơn thì khả năng tạo đôi của nhóm 4renkei 4567 chưa đủ để tăng sức mạnh của ryanmen đôi vượt qua nakabukure (đúng vậy, tức là sẽ có nhóm khác có khả năng tạo đôi mạnh hơn đủ để tăng sức mạnh của ryanmen đôi vượt qua nakabukure).

So với nhóm 3456 hay 4567, nhóm 2345 hay 5678 vẫn có 4 loại quân tạo ryanmen nhưng chỉ có 1 loại tạo 3 mặt, 1 loại quân tạo kanchan và vẫn là 2 loại quân tạo đôi. Lúc này, về cơ bản thì 3456 > 3445 > 2345, tiềm năng iipeikou và lợi ích của việc khó lên tenpai chờ xấu đủ để bù lại 1 loại quân tạo 3 mặt và thêm 2 quân chuyển đôi thành bộ 3 quân liên tiếp nhưng làm mất pinfu. Ví dụ:

Ở đây đánh 2s là hợp lí nhất. So sánh 4m (6p cũng tương tự) và 2s, các quân có lợi của nhóm 5667 như nhau trong 2 trường hợp (4p 5p 7p 8p trong đó 5p 7p có thể có iipeikou), đánh 4m giữ 2345s sẽ lên chờ đẹp với 1s 3s 4s 6s 9s, trong đó 6s sẽ chờ 3 mặt còn 9s làm mất pinfu, nhưng bốc 2s 5s 7s thành chờ xấu. Đánh 2s giữ 3445m sẽ lên chờ đẹp với 2m 3m 5m 6m, trong đó 3m 5p sẽ có thể có iipeikou, nhưng bốc 9s 4m sẽ thành chờ xấu.

Về số quân lên chờ đẹp thì giữ 2345 hơn 3445 2 quân 9s, và trong các quân chờ đẹp có 6s lên 3 mặt. Nhưng 3445m lại bù lại ở khả năng tạo iipeikou và số quân lên chờ xấu ít hơn, 2 quân 9s kia cũng làm mất pinfu.

Nhân tiện, nếu thay 1 nakabukure bằng 1 4renkei, ví dụ 3445m bằng 3456m chẳng hạn thì dễ đánh 2s hơn: 

Đó là vì 3456m giữ lại khả năng chờ 36m khi bốc lên 9s.

- Nhóm 3345 (aryanmen)

Ví dụ:

3345 sẽ giống như quân lẻ có các tính chất sau:

+ Có 2 loại quân lên ryanmen (2 4), trong đó 1 loại có tiềm năng iipeikou

+ Có 2 loại quân lên kanchan (1 5), trong đó 1 loại tạo iipeikou

+ Có 1 loại quân tạo đôi đơn thuần (6) và 1 loại 2 quân cũng tạo đôi nhưng có thể tạo thành tenpai chờ 3 mặt 7 quân (3, tạo 33345 + đôi, làm mất pinfu nếu có, nhưng nếu đôi là ryanmen đôi thì không mất pinfu)

+ Khi bốc vào đôi có sẵn, ta vẫn sẽ chờ đẹp (3345 chờ 36), khác với quân lẻ bình thường nếu bốc vào đôi có sẵn thì chỉ có tanki tenpai. Khi bốc thế này thì mất pinfu nếu có. Nếu đôi là ryanmen đôi, khi chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân liên tiếp thì 3345 không làm mất pinfu nếu có như 3456.

Dĩ nhiên là vẫn mạnh hơn quân lẻ bình thường, nhưng so với 3445 có 4 loại quân lên ryanmen trong đó 2 loại có thể lên iipeikou, 3456 có 4 loại quân lên ryanmen trong đó 2 loại lên chờ 3 mặt và khi bốc lên đôi có sẵn cũng chờ tanki phức tạp, thì 3345 chỉ có 2 loại quân lên ryanmen, thêm 1 loại 2 quân tạo chờ 3 mặt 7 quân và khi bốc lên đôi (2 quân) cũng chờ đẹp. Vì vậy nên 3345 kém hơn các nhóm 3445 và 3456, dù đương nhiên là vẫn mạnh hơn quân lẻ số giữa bình thường. Hãy nhìn ví dụ "sách giáo khoa" sau:

5567 yếu hơn 3445 và 4567 về khả năng tạo ryanmen, vì vậy ta cần đánh 5s.

Trường hợp có ryanmen đôi và 1 nhóm quân lẻ mạnh khác thì sao? Trước hết là trường hợp nhóm quân lẻ mạnh đó là 4renkei 3456. Ví dụ:

Khi nãy ta đã phân tích ví dụ sau:

Và đưa ra kết luận là khả năng tạo đôi của 3456p chưa đủ để tăng sức mạnh của quân lẻ trong ryanmen đôi vượt qua sức mạnh của quân lẻ nakabukure 3445. Nhưng nếu là quân lẻ aryanmen thì khác.

Giờ, với ví dụ ban đầu có aryanmen thay cho nakabukure:

Khi đánh 3s thì sẽ lên chờ đẹp nếu bốc 2m 4m (tạo ryanmen với 3345m), 3p 5p 6p 6p (tạo ryanmen với 4567p), 3m (tạo đôi của 3345m nhưng theo cách đặc biệt lên 33345m22s chờ 7 quân), 2s (bốc vào đôi có sẵn), trong đó 4m có thể có iipeikou, 3p 8p chờ 3 mặt, 3m 2s mỗi loại 2 quân và mất pinfu. Trong khi đó nếu đánh 3m thì sẽ lên chờ đẹp nếu bốc 3p 5p 6p 8p (tạo ryanmen với 4567p), 2s 4s (tạo ryanmen với 3s), 4p 7p (tạo đôi với 3456p), 1s (chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân liên tiếp), trong đó 3p 8p 2s chờ 3 mặt, khi liệt kê ra như vậy thì thấy phương án này tốt hơn. Vì aryanmen 3345 có khả năng lên ryanmen yếu hơn nakabukure 3445 rõ rệt nên khả năng tạo đôi của 4renkei 3456 dù vẫn như vậy nhưng giờ lại đủ để đưa sức mạnh của quân lẻ trong ryanmen đôi vượt qua sức mạnh của aryanmen. 

Nếu như có ryanmen đôi nhưng nhóm quân lẻ mạnh khác lại là nakabukure thì sao?

Nếu đánh 4p để giữ aryanmen nhằm tăng sức mạnh cho ryanmen đôi thì làm mất sức mạnh của nakabukure. Nếu đánh 3m vì aryanmen tạo ryanmen kém hơn nakabukure thì ryanmen đôi giảm sức mạnh. Nếu đánh 3s là quân lẻ trong ryanmen đôi thì bài còn sức mạnh tạo ryanmen bình thường của aryanmen và nakabukure. Với logic như trên ta có thể liệt kê các trường hợp chờ đẹp của mỗi phương án và so sánh các phương án mà không sợ sót:

Đánh 4p: 2m 4m (tạo ryanmen với 3345m), 2s 4s (tạo ryanmen với 3s), 3m 6m (tạo đôi với 3345m), 1s (chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân liên tiếp). Trong đó 4m có thể có iipeikou.

Đánh 3m: 2p 3p 5p 6p (tạo ryanmen với 3445p), 2s 4s (tạo ryanmen với 3s), 4p (tạo đôi với 3445p). Trong đó 3p 5p có thể có iipeikou, 2s chờ 3 mặt.

Đánh 3s: 2p 3p 5p 6p (tạo ryanmen với 3445p), 2m 4m (tạo ryanmen với 3345m), 3m (tạo đôi của 3345m nhưng lên được 33345m22s chờ 7 quân), 2s (bốc vào đôi có sẵn). Trong đó 3p 5p 4m có thể tạo iipeikou, 3m và 2s mất pinfu. Phương án này dẫn đến số quân lên chờ đẹp cao nhất và cũng giữ được cái lợi có thể iipeikou và khó chờ xấu của nakabukure.

Quân lẻ aryanmen không mạnh lắm nhưng phá nó đi thì quân lẻ trong ryanmen đôi cũng yếu đi theo vì không còn nhóm tạo đôi hỗ trợ nữa. Khả năng tạo đôi của aryanmen tương tự như 4renkei, cũng không đủ để đưa sức mạnh của ryanmen đôi vượt qua nakabukure.Vậy tốt nhất là đánh quân lẻ trong ryanmen đôi.

c. Các nhóm 4 quân liên quan đến bộ 3 quân giống nhau

- Nhóm 4445

Ví dụ: 

Nhóm 4445 giống như một quân lẻ có các tính chất sau:

+ Có 2 loại quân lên ryanmen, nhưng trong đó thì chỉ còn lại 1 quân 4, còn quân 6 thì cũng tạo 1 bộ 1 đôi, lúc này ta có 44456 + đôi có sẵn, chờ 3 mặt 7 quân.

+ Có 1 loại quân lên kanchan (7)

+ Có 3 loại quân tạo đôi (3 5 6), trong đó 6 đã được liệt kê ở phần tạo ryanmen ở trên, tạo được 44456 + đôi chờ 7 quân, 3 và 5 thì tạo đôi đơn thuần.

+ Bốc vào đôi có sẵn thì thành chờ 3 mặt (chờ 3 5 6).

Các nhóm 4 quân kiểu quân lẻ gần bộ 3 quân giống nhau có khả năng tạo đôi tốt, nhưng khả năng tạo ryanmen thì kém các nhóm dạng quân lẻ liên quan đến bộ 3 quân liên tiếp. 

Trước hết, xét trường hợp bình thường, đôi đứng riêng ra. Nhóm này chỉ có 5 quân lên ryanmen (vì có 1 loại chỉ còn 1 quân), và cộng thêm 2 quân của đôi có sẵn nhưng lúc này thì được bài chờ 3 mặt thay vì 1shanten dính dạng cơ bản lúc bốc vào đôi có sẵn thì chờ tanki. So với quân lẻ bình thường có 8 loại quân lên ryanmen, tôi cho rằng việc tổng số quân lên chờ đẹp tuy ít hơn 1 quân nhưng cơ hội lên chờ 3 mặt có thể bù trừ lại được, nên 5 trong 4445 so với quân lẻ bình thường cũng xấp xỉ nhau. Nhưng nếu so với aryanmen 3345 lên ryanmen với 2 4, và cũng lên chờ đẹp với 2 quân 3 và 2 quân của đôi có sẵn nữa thì đã là kém hơn rồi, đương nhiên so với các nhóm dạng quân lẻ liên quan đến bộ 3 quân liên tiếp còn lại là nakabukure và 4renkei thì thua xa nữa.

Nếu đến đây mà bạn vẫn còn tỉnh táo thì bạn sẽ biết được tôi sắp nói đến điều gì tiếp theo. Đúng vậy, khi có ryanmen đôi thì tình thế thay đổi hoàn toàn! Lúc này, nhóm 4445 có 3 loại quân tạo đôi, làm tăng sức mạnh của ryanmen đôi lên rất nhiều. Hơn nữa, lúc này nếu chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân liên tiếp, ta sẽ còn lại 4445, tenpai chờ 3 mặt, sức mạnh của ryanmen đôi không chỉ tăng về mặt số lượng quân có ích mà còn về chất lượng nữa. Ta hãy nhìn ví dụ sau:

Lúc nãy ta đã nói rằng nhóm có khả năng tạo đôi như 3456 tuy có làm tăng sức mạnh của ryanmen đôi nhưng là không đủ để vượt qua nakabukure. Nhưng nếu 4445p là nhóm tạo đôi thì sao? Giờ đánh quân lẻ 7m trong ryanmen đôi thì giữ được nakabukure nhưng khi đó 4445p thành ra chỉ mạnh hơn quân lẻ bình thường chút xíu, nếu đánh 5p thì ryanmen đôi thành ra yếu vì không có nhóm dễ tạo đôi hỗ trợ, còn nếu đánh 6s thì mất nakabukure nhưng lúc này ryanmen đôi rất mạnh vì có sự hỗ trợ của 4445. Với logic như vậy, ta hãy so sánh các phương án:

+ Đánh 7m: chờ đẹp nếu bốc 4p 6p (tạo ryanmen với 4445p), 4s 5s 7s 8s (tạo ryanmen với 5667s), 8m (bốc vào đôi có sẵn). Trong đó 4p chỉ còn 1, 8m có 2 quân và lên chờ 3 mặt, 5s 7s có thể lên iipeikou.

+ Đánh 5p: chờ đẹp nếu bốc 4s 5s 7s 8s (tạo ryanmen với 5667s), 6m 8m (tạo ryanmen với 7m), 6s (tạo đôi với 5667s). Trong đó 8m có 2 quân và lên chờ 3 mặt, 5s 7s có thể lên iipeikou.

+ Đánh 6s: chờ đẹp nếu bốc 3p 5p 6p (tạo đôi với 4445p), 6m 8m 9m (chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân). Ở đây việc chuyển ryanmen đôi thành bộ 3 quân luôn dẫn đến tenpai chờ 3 mặt, 6m bình thường được liệt kê như quân tạo ryanmen với 7m nhưng ở đây thì 6m cũng giống như 9m. Trong trường hợp này 788m có là 778m thì bài vẫn y hệt như vậy, không như trường hợp đơn giản 7 trong 788 hơn 7 bình thường và 7 bình thường hơn 8 trong 778 (xem lại bài trước).

Như vậy, số quân lên chờ đẹp xấp xỉ nhau trong 3 phương án, nhưng đánh 6s dẫn đến nhiều trường hợp chờ 3 mặt hơn. Ngoài ra tôi cố tình để bộ còn lại trong bài là bộ 3 quân liên tiếp, khi đó chỉ có đánh 6s mới mang lại cơ hội pinfu khi bốc 3p 6p 6m 9m. Số loại quân lên 3 mặt nhiều nên có thể nói là vượt qua khả năng tạo iipeikou của nakabukure 5667, cố tình thêm pinfu nữa thì phương án giữ 4445 để tăng sức mạnh cho ryanmen đôi càng vượt trội. 4445 đã đẩy sức mạnh của quân lẻ trong ryanmen đôi vượt qua sức mạnh của quân lẻ nakabukure.

- Nhóm 3335

Ví dụ: 

Nhóm 3335 giống như quân lẻ có các tính chất sau:

+ Có 2 loại quân lên ryanmen (4 6), trong đó 4 cũng lên 1 bộ 1 đôi

+ Có 2 loại quân lên kanchan (3 7), trong đó chỉ còn 1 quân 3

+ Có 2 loại quân tạo đôi (4 5), trong đó 4 đã được liệt kê ở phần tạo ryanmen ở trên và tạo 33345 + đôi chờ 3 mặt, 5 thì tạo đôi đơn thuần.

+ Bốc vào đôi có sẵn thì lên được chờ đẹp.

Trường hợp đôi đứng riêng:

Trước tiên, hãy so sánh 5 trong 3335 với quân lẻ 5 bình thường. Bốc 6 không khác biệt gì, bốc 4 thì tạo 33345 + đôi có 7 quân thắng, nói chung không khác quân lẻ quá nhiều. 3335 thì có thể bốc vào đôi có sẵn trong bài (2m trong ví dụ trên) để lên tenpai chờ đẹp (chờ 45p), vậy số quân dẫn đến chờ đẹp nhiều hơn quân lẻ bình thường 2 quân. Như vậy 5 trong 3335 hơn quân lẻ bình thường một chút, so với 4445 thì xấp xỉ, hơn một chút vì có nhiều quân lên chờ đẹp hơn.

3335 so với 3345 thì sao? Để lên chờ đẹp, 3335 có 4 6 và bốc vào đôi có sẵn, 3345 có 2 4 3 và bốc vào đôi có sẵn trong đó 4 có thể có iipeikou, vậy 3335 kém hơn rồi. Vậy về tính chất quân lẻ trong các bài có đôi đơn độc thì 3335 kém 3345 và cũng kém xa các quân lẻ liên quan đến bộ 3 quân liên tiếp còn lại.

Trường hợp đôi trong ryanmen đôi:

Về khả năng lên đôi thì 3335 có 2 loại quân tạo đôi, nên khả năng hỗ trợ ryanmen đôi tương tự 3345, 3456 và thua xa 4445. 

Tôi sẽ không ví dụ nữa mà sẽ đưa ra một số câu hỏi về nhóm này trong bài sau, Luyện tập.

Chúng ta hãy tạm dừng ở đây. Bạn có thể tự hỏi rằng, liệu mấy khi gặp được các ví dụ phức tạp ở trong bài này trong thực tế chứ? Tôi cũng hoàn toàn đồng ý với bạn, thật sự tôi cũng không nhớ được đã từng gặp những bài kiểu như thế này trong thực tế chưa:

Tuy nhiên mục đích của bài viết này không phải là để nói rằng: có bài thế này thế này thì đánh quân này quân này, mà là logic và kiến thức đằng sau quân đó là gì. Ví dụ khó thế này, có khi cả đời không gặp trong thực tế đâu, nhưng tôi chỉ có thể hiểu sâu sắc về nó sau khi phân tích từ đầu đến cuối: mục tiêu khi có 1 shanten dính là gì (so sánh 3 quân lẻ, tối ưu khả năng lên chờ đẹp), khi có quân lẻ gần đôi tạo ryanmen đôi thì bài sẽ thay đổi thế nào (khi lên đôi cũng lên chờ đẹp), các nhóm 4 quân có tính chất thế nào, và nhóm 4 quân có khả năng tạo đôi tốt hỗ trợ được ryanmen đôi như thế nào. Các tình huống thực tế thường đơn giản hơn và khi đã nắm chắc các kiến thức để giải quyết ví dụ trên, chỉ cần áp dụng các kiến thức đó là có thể xử lí các vấn đề đơn giản hơn được thôi. Hoặc là lúc chẳng may gặp tình huống còn phức tạp hơn thì cũng có thể giải quyết được, đúng vậy, còn nhiều tình huống phức tạp hơn lắm, vì ta mới nghiên cứu đến nhóm 4 quân thôi mà. Dù gì đây cũng là guide nhắm đến những người muốn chơi mạt chược một cách tử tế, nên những vấn đề khó sẽ còn xuất hiện trong những bài sau.

Ngoài ra, để so sánh các nhóm quân thì tôi đã sử dụng phương pháp liệt kê theo tính chất. Tôi cũng có thể làm cho bài viết này ngắn hơn nếu tôi chỉ nói rằng "nhóm A > B vì bốc được quân x, y, z có ích/tạo được đôi/...". Nhưng như vậy thì rất dễ lẫn và khó ôn tập. Biết cách liệt kê thế này thì bạn có thể tự phân tích những tình huống bạn gặp trong trận đấu cũng như sau trận đấu và tự rút lại các kết luận trong bài này cũng như rút ra thêm các kết luận khác trong các tình huống khó hơn, thay vì nhớ 100 tình huống trong sách để rồi gặp tình huống 101 tậm tịt, mà quên đi, không nhớ nổi 100 tình huống đâu.

Kết luận:

- Với bài 1 shanten dính thiếu block và có 3 quân lẻ, vấn đề quan trọng nhất là so sánh 3 quân lẻ này. Đánh quân lẻ có khả năng tạo block tốt thì thiệt hại sẽ nặng nề.

- Khi 1 trong các quân lẻ gần đôi thì tạo thành ryanmen đôi, lúc này, nếu tạo được đôi với quân lẻ khác thì không khác gì tạo ryanmen.

- Nhóm 4 quân có tính chất của quân lẻ. Đối với các nhóm 4 quân, các tính chất giúp lên tenpai chờ đẹp là tính chất tạo ryanmen và tính chất tạo đôi khi bài có ryanmen đôi. Nhóm 4 quân có tính chất tạo đôi tốt cũng làm tăng sức mạnh của quân lẻ trong ryanmen đôi.

- Về tình chất tạo ryanmen, 3456 > 3445 > 2345 > 3345 > 3335 > 4445 (và hơn quân lẻ bình thường; ngoài ra với các nhóm 3335 và 4445 thì nếu chỉ xét khả năng tạo ryanmen với quân 5 trong 2 nhóm này thôi thì không hơn quân lẻ bình thường, nhưng ở đây gộp cả khả năng bốc vào đôi có sẵn nên mới thành hơn)

- Về tính chất tạo đôi, 4445 > 3335 3345 3456 (và hơn quân lẻ bình thường, 3445)

Mục lục

Xây bài cơ bản (4.1): 1 shanten dính (1 shanten quân lẻ) và vai trò của các quân lẻ

1. 1shanten dính và so sánh các quân lẻ đơn giản

Khi bài thiếu block thì ta sẽ cần thêm 1 block cho đủ 5. Với bài 1 shanten có 4 block, trong đó đã có đôi và 3 quân lẻ như trên, sau khi đánh 1 quân lẻ, khi bốc vào các quân liên quan với 1 trong 2 quân lẻ còn lại thì ta sẽ có block thứ 5 và tenpai. Khi thiếu block thì quân lẻ có khả năng giảm shanten. Thuật ngữ tiếng Nhật của dạng bài này dịch ra là "1shanten dính", ý muốn nói khi ta bốc "dính" vào các quân lẻ thì sẽ có tenpai. Nếu nói là 1 shanten quân lẻ thì có lẽ sẽ dễ hiểu hơn, nhưng phải hiểu đây là dạng bài có đôi rồi và bốc dính vào quân lẻ kiểu gì cũng có tenpai (vì nếu chưa có đôi thì chỉ có thể bốc lên đôi, ta sẽ đề cập đến dạng này vào lúc khác). 

Trong dạng bài 1 shanten này (cũng như trong các dạng bài thiếu block khác) thì vai trò của các quân lẻ là yếu tố quan trọng nhất, vì rõ ràng chất lượng quân lẻ sẽ quyết định khả năng lên tenpai cũng như chất lượng của tenpai. Điều này khác so với khi bài đủ 5 block, vai trò của quân lẻ sẽ thấp hơn nhiều, bạn hãy nhìn vào 2 bài sau:

Ở bài thứ nhất, khi đánh Pei thì bốc các quân liên quan đến 7m và 6p là tenpai. Trong đó 68m57p dẫn đến chờ đẹp, 579m và 468p cũng dẫn đến tenpai dù chờ xấu. Nếu bạn đánh 7m hay 6p thì thiệt hại sẽ rất lớn.

Ngược lại ở bài thứ 2, đánh Pei giữ 6p thì bốc các quân liên quan đến 6p cũng không mang lại tenpai, vì ngay từ đầu bài đã đủ 5 block. Lúc này 6p lại trở thành quân không có đóng góp gì và yếu hơn Pei ở khả năng phòng thủ. Nếu đổi 1 trong 2 ryanmen thành kanchan hay penchan chẳng hạn, lúc này quân lẻ 6p có khả năng cải thiện bài khi bốc 57p lên ryanmen, nhưng vẫn kém xa vai trò trực tiếp giảm số shanten trong bài thiếu block.

Hãy một lần nữa ghi nhớ ý này: Với bài thiếu block thì quân lẻ rất quan trọng vì ta cần tạo thêm block với các quân lẻ. Khi thiếu block thì quân lẻ có khả năng giảm shanten. Vì vậy đánh quân lẻ có khả năng tạo block cao luôn đi kèm với thiệt hại lớn.

Nhiệm vụ quan trọng nhất khi có 1 shanten dính là so sánh 3 quân lẻ. Chúng ta hãy so sánh sức mạnh của các quân lẻ về khả năng tạo thêm block. Rõ ràng các quân rồng gió là yếu nhất, tiếp theo là 1-9, rồi đến 2-8. Nhưng các quân lẻ từ 3 đến 7 sẽ dễ gây nhầm lẫn nếu bạn không chú ý. Khả năng tạo block của các quân số giữa này là giống nhau về mặt số lượng quân có ích, chúng đều có 2 loại quân để tạo ryanmen, 2 loại quân để tạo kanchan và 1 loại quân để tạo đôi. Nhưng chúng ta đã biết ở bài trước rằng ryanmen chờ số đầu dễ thắng hơn chờ số giữa, cụ thể 23 78 > 34 67 > 45 56. Vì vậy nên sức mạnh của các quân lẻ từ 3 đến 7 sẽ như sau: 3 7 > 4 6 > 5. Các quân lẻ tạo được ryanmen chờ số đầu phải mạnh hơn các quân lẻ tạo ryanmen chờ số giữa.

Nhưng đó là khi không có 5 đỏ. Lúc có 5 đỏ và bạn muốn câu 5 đỏ thì quân lẻ tạo được ryanmen với 5 đỏ > quân lẻ tạo được ryanmen chờ 5 đỏ > quân lẻ không tạo được ryanmen liên quan đến 5 đỏ. Tức là 4 6 > 3 7 > 5. Những tình huống không cần thêm 5 đỏ như là đã có nhiều dora, chỉ cần thắng thì đương nhiên 3 7 lại mạnh hơn 4 6. Tôi sẽ không đi vào chi tiết những thứ như là yaku, số quân đã ra bàn. Ngoài ra trong bộ guide này trừ những chỗ nói là không có 5 đỏ còn lại đều giả sử là chơi luật có 5 đỏ.

Hãy nhìn lại ví dụ ở đầu bài:

Dù chơi luật có hay không có 5 đỏ thì ta đều nên đánh 5s ở đây. Giả sử chơi luật có 5 đỏ và thay 5s thường bằng 5s đỏ, lúc này đánh 7m sẽ tốt hơn 6p vì 6p tạo được ryanmen với 5p đỏ.

Quân lẻ thay đổi sức mạnh khi đứng gần các quân khác. Khi đứng gần bộ 3 quân liên tiếp thì quân lẻ sẽ mạnh lên. Ví dụ: 

Quân 3 lẻ có 2 loại quân lên ryanmen, 2 loại quân lên kanchan. Nhưng nếu bạn có 3567 thì sao? Lúc này trong 2 loại quân lên ryanmen thì quân 4 cho bạn 34567 chờ 3 mặt, và ngoài 1 5 có thêm 1 loại quân lên kanchan nữa là 8 (35678). Quân 3 trong 3567 mạnh hơn quân 3 lẻ bình thường.

Nếu là 3678 thì sao? Lúc này so với quân 3 lẻ thì số quân tạo block cũng không khác biệt gì, chỉ có một khác biệt nhỏ là khi bốc 5 thì lên 35678 so với 35. Chúng ta sẽ nói nhiều hơn về 5678 sau nhưng vì tạo được cái này nên quân 3 trong 3678 mạnh hơn một chút, bởi vì khi lên 35678 có khả năng cải thiện tiếp lớn hơn với 7, 9 chẳng hạn. Nhưng ta đang bàn đến 1 shanten, tức là bốc lên 5 trong trường hợp nào cũng là tenpai chờ 4 rồi nên sự khác biệt cũng nhỏ thôi, trong tình huống số shanten cao hơn chẳng hạn thì khác.

Hãy một lần nữa nhìn lại, ở đây 3s là quân lẻ yếu nhất, đánh 3p cũng không khác biệt với 3s nhiều, nhưng đừng đánh 3m.

3456, 3345 và 2334 là những trường hợp phức tạp nên sẽ phải bàn riêng sau. Trước mắt bạn hãy biết rằng những trường hợp kiểu nhóm 4 quân này mạnh hơn các trường hợp quân lẻ chỉ nằm gần gần như 3567.

Còn khi có 2 quân lẻ liên quan đến nhau, ví dụ như vừa có 4 vừa có 7 thì quân lẻ sẽ yếu đi vì 5 và 6 có ích cho cả 2 quân lẻ này.

Trường hợp quân lẻ đứng gần bộ 3 quân giống nhau hay đứng gần đôi thì lại là vấn đề phức tạp hơn nhiều và sẽ được bàn trong các phần sau của bài.

Với quân lẻ ta có thể bốc dính vào quân lẻ để tạo ryanmen, kanchan, penchan hoặc đôi, ngoài ra còn một khả năng khác lên tenpai nữa là bốc vào đôi có sẵn để chuyển thành bộ 3 quân giống nhau thì được tanki tenpai. Với bài 6 block có các nhóm 2 quân ở bài trước, cũng như bài 5 block ở các bài sau, các nhóm quân được định hình trước, ta đã biết là bài mình dễ chờ đẹp hay chờ xấu, và chỉ có bốc vào các quân hợp lí của nhóm thì mới lên tenpai. Ví dụ bài còn toàn ryanmen thì bốc vào ryanmen này sẽ chờ ryanmen kia và chắc chắn chờ đẹp, bài còn toàn kanchan thì bốc vào kanchan này sẽ chờ kanchan kia và dễ chờ xấu. Nhưng bài 1 shanten dính thì có rất nhiều khả năng bốc và chờ đẹp hay chờ xấu phụ thuộc vào quân mình bốc này. Điều này dẫn đến điểm mạnh của 1shanten dính là nhiều quân lên tenpai, nhưng cũng dẫn đến điểm yếu của 1shanten dính là có nhiều trường hợp lên tenpai chờ xấu không đúng ý.

Ta đã biết ở phần Riichi rằng Riichi chờ đẹp có nhiều lợi ích so với Riichi chờ xấu, trong phần này từ đầu đến giờ ta cũng nói nhiều hơn về trường hợp bốc được quân lên chờ đẹp. 1shanten dính có điểm yếu là nhiều trường hợp chờ xấu, cho nên với kiểu bài này thường thì mục đích quan trọng nhất không phải là tăng tối đa số quân dẫn đến tenpai, mà là tăng tối đa số quân dẫn đến chờ đẹp. Khi so sánh các quân lẻ chủ yếu ta so sánh khả năng lên chờ đẹp của chúng. Số giữa mạnh hơn các quân số khác và rồng gió đơn giản bởi vì số giữa dễ lên chờ đẹp nhất thôi.

Nhưng làm gì có chuyện đơn giản cứ so sánh quân lẻ, số giữa mạnh hơn số đầu là hết. Chúng ta mới phân tích dạng đơn giản nhất của 1shanten dính thôi, tiếp theo sẽ là những thứ lằng nhằng hơn.

2. Khi có 1 quân lẻ đứng gần đôi 

Quân lẻ đứng gần đôi thì sẽ tạo thành nhóm 3 quân. Các nhóm 3 quân có nhiều tính chất và cách sử dụng khác nhau, nhưng trong khuôn khổ của bài này chỉ đề cập đến dạng 1 shanten dính, tức là khi tạm tách nhóm 3 quân ra thành đôi + 1 quân số thì được dạng bài 1 shanten có đôi và 3 quân lẻ như đang thảo luận từ đầu đến giờ. Nhóm kiểu 799 thì không phức tạp lắm, nhưng 788 thì lúc này tính chất của ryanmen 78 đè lên tính chất của đôi, lúc này đôi không còn chắc chắn như đang được giả sử từ đầu bài đến giờ và là mục tiêu thảo luận chính của phần này.

Phân tích nhanh nhóm 799 trước.

Giữa 7p và 7s, số quân lên ryanmen không khác nhau ngoài chuyện bốc 8p thì được ryanmen bình thường, bốc 8s thì có 7899s chỉ chờ 6 quân. Tuy nhiên giữ 7s khi bốc 9s lại được 7999s chờ 78s. Giữ 7s có vẻ tốt hơn một chút vì có nhiều quân lên chờ đẹp hơn nhưng chênh lệch giữa 7s và 7p không lớn.

Giờ đến phần chính là nhóm 788.

Nhóm 788 lai giữa ryanmen và đôi, được gọi luôn là "ryanmen đôi". Ryanmen đôi có tổng tận 10 quân để tạo thành bộ, và khi tạo được đôi mới với các quân còn lại của bài thì ta lại có thể đánh 1 quân lấy ryanmen tenpai, nên đôi ở đây không còn vững vàng như khi đôi đứng riêng không liên quan đến quân nào khác như đang giả sử từ đầu đến giờ.

Hãy nhìn vào ví dụ ở trên. Lúc này, nếu đánh 7s từ 788s là làm mất khả năng sử dụng ryanmen 78s. Nếu ngược lại, ta đánh 7p giữ 788s thì:

+ Có thể bốc 6m tạo đôi và khi đó đánh 8s từ 788 để có ryanmen tenpai. Quân lẻ 7s không chỉ mang lại ryanmen khi bốc 6s, 8s mà còn mang lại ryanmen cả khi bốc 6m nữa, so với quân 7p chỉ mang lại ryanmen khi bốc 6p, 8p. Khi có ryanmen đôi thì nếu tạo được đôi với quân lẻ còn lại thì cũng không khác gì lên ryanmen.

+ Khi bốc 8s có tenpai chờ 3 mặt.

Như vậy, khả năng tạo ryanmen với 57m của quân lẻ 6m còn lại là như nhau dù đánh 7p hay 7s, đánh 7p giữ 788s sẽ có 3 loại quân lên chờ đẹp là 6m 6s 8s, tổng 9 quân trong đó 2 quân 8s lên chờ 3 mặt, còn đánh 7s giữ 7p có 2 loại quân lên chờ đẹp là 6p 8p, tổng 8 quân. Đánh 7p tốt hơn đánh 7s.

Nếu không phải là 788s mà là 778s thì nên đánh 8s.

Bình thường 8 lẻ < 7 lẻ, việc 8 nằm gần 77 khiến nó mạnh hơn. Khi so sánh cụ thể, đánh 7p giữ 8s sẽ có ryanmen nếu bốc 6m 7s, tổng 5 quân, trong đó 2 quân 7s mang lại chờ 3 mặt. Đánh 8s giữ 7p sẽ có ryanmen nếu bốc 6p 8p, tổng 8 quân. Sẽ ưu tiên 8 so với 5 và đánh 8s, chờ 3 mặt thì thích nhưng chỉ có 2 quân, và khoảng cách giữa 3 mặt và ryanmen thường không lớn như giữa chờ đẹp và chờ xấu.

Tóm lại, bài 1shanten dính khi có 1 trong các quân lẻ nằm cạnh đôi tạo thành ryanmen đôi, thì đôi trở thành không chắc chắn, và nếu tạo được đôi khác trong bài thì sẽ sử dụng được ryanmen, bốc lên đôi với quân lẻ còn lại trong bài cũng giống như bốc lên ryanmen. Tính chất này sẽ được mổ xẻ kĩ lưỡng hơn ở phần sau.

Mục lục

Xây bài cơ bản (3): 1 shanten 6 block và so sánh các nhóm 2 quân

1 shanten thì vấn đề là lên tenpai thế nào cho hiệu quả nhất thôi, nên nghiên cứu 1 shanten trước là một cách tiếp cận khá phù hợp khi học xây bài cơ bản, dù hơi ngược về trình tự thời gian. Tôi cũng đã thử cố gắng viết đúng trình tự nhưng cách viết này rất khó. Ngoài ra, phần xây bài cơ bản từ đoạn này chủ yếu chỉ bàn về bài kín, bài mở lại là vấn đề khác. Cũng cần chú ý là tôi viết thiên về lí thuyết cơ bản, trong khi đó thực tế có rất nhiều tình huống bài phức tạp, những tình huống như vậy rất khó đưa vào bài viết một cách hệ thống. Kể cả hệ thống thì cũng có nhiều tình huống lằng nhằng mà không để ý là mắc lỗi hệ thống ngay, nói chính xác là chính người viết cũng sót và chỉ nhận ra khi tự viết ra hoặc là mãi về sau mới biết. Được cái là viết trên blog thì dễ chỉnh sửa nếu nhận ra sai sót.

Các tình huống từ đây cho đến hết phần Xây bài cơ bản nếu không nói gì thêm thì đều giả sử Đông 1, cửa Tây.

1. Các nhóm 2 quân

Phần này cũng quen thuộc rồi nên chỉ nói ngắn và bổ sung thêm thôi. Ryanmen > Kanchan > Penchan, tuy nhiên giữa các Ryanmen và Kanchan cũng có sự khác biệt.

- Ryanmen: 23 78 > 34 67 > 45 56. Bởi vì chắc chắn 1 9 dễ ra hơn 2 8, 2 8 dễ ra hơn các quân số giữa từ 3 đến 7. Tuy nhiên với luật chơi có 5 đỏ, khi bạn muốn kiếm 5 đỏ thì 34 67 > 23 78.

- Kanchan: Về khả năng cải thiện lên ryanmen, 35 46 57 > 24 68 13 79. Tuy nhiên về khả năng hoàn thành bộ trực tiếp thì 13 79 > 24 68 > 35 46 57. Kanchan chờ 2 8 có thể nói là nhiều cơ hội thắng, trong khi chờ 4 5 6 thì nhiều khi không hi vọng lắm.

Hãy nói thêm một chút về đôi nhưng chỉ ở khả năng cải thiện và tạo bộ 3 quân trực tiếp. 

- Khi bài đang có 2 đôi thì sẽ có tổng 4 quân để chuyển thành 1 bộ 1 đôi, bằng số quân để tạo bộ của kanchan, penchan nhưng kém ryanmen. Còn khi bài đang có 3 đôi thì đôi thứ 3 sẽ chỉ có 2 quân để tạo bộ thôi. 

- Các đôi số giữa có khả năng cải thiện cao, mỗi đôi số giữa có 2 loại quân lên ryanmen. Tuy nhiên khả năng hoàn thành bộ trực tiếp thấp. Khi tenpai chờ shanpon 2 đôi số giữa chẳng hạn thì có thể kì vọng cải thiện vì có 4 loại quân cải thiện, trong khi đó khả năng thắng trực tiếp nằm trong nhóm thấp.

- Các đôi số đầu, rồng gió có khả năng hoàn thành bộ trực tiếp cao, nhưng khả năng cải thiện thấp. Khi tenpai chờ shanpon 1s-Haku chẳng hạn thì có thể nói là tự tin như chờ ryanmen.

- 2 đôi phối hợp được khả năng cải thiện và chờ của cả 2 đôi nên thường mạnh hơn kanchan. Hơn nữa cải thiện của đôi chất lượng hơn của kanchan. Sẽ phân tích cụ thể hơn ở phần sau.

2. 1shanten 6 block với 3 nhóm 2 quân

Ví dụ:

Khi có 6 block thì phải phá đi 1 block. Lúc này ta cần so sánh các nhóm 2 quân xem nhóm nào yếu nhất. Cái cơ bản nhất là ryanmen > kanchan > penchan không cần bàn lại nữa, còn đôi thì sẽ nói sau.

Giữa các ryanmen thì như đã nói ở phần trên, ryanmen số đầu dễ thắng hơn ryanmen số giữa, và dĩ nhiên dựa vào số quân còn lại của các ryanmen, yaku, 5 đỏ... nữa.

Nhưng với các nhóm xấu kanchan, penchan thì ta còn có các vấn đề khác:

+ Giữa các kanchan, ưu tiên kanchan số giữa cải thiện tốt hay kanchan số ngoài dễ thắng trực tiếp?

+ Khi phá các kanchan như 13, 24 hay khi phá penchan thì đánh quân nào trước?

Hãy phân tích câu hỏi đầu trước, câu hỏi thứ 2 thì sẽ để hẳn sang phần sau của bài.

Trước tiên hãy nhìn lại ví dụ đầu tiên:

Có một điều cần phải nhắc nhở lại vì dễ bị nhầm, đó là các kanchan 24 và 68 yếu hơn các kanchan 13 và 79. 2 kanchan này đều có 1 loại quân cải thiện lên ryanmen, như vậy 13 và 79 lợi hơn rõ rệt về khả năng hoàn thành bộ trực tiếp. 1 quân 5 đỏ là không đủ để lật lại điều này. Vì vậy nên ở ví dụ này ta sẽ phá kanchan 24p chứ không phải là 79p.

So sánh các kanchan có 2 loại quân cải thiện và có 1 loại quân cải thiện nhưng dễ thắng hơn là một vấn đề lằng nhằng hơn. Vì chờ 3 7 cũng không hẳn dễ thắng hơn chờ 4 5 6 nên ta hãy ưu tiên giữ các kanchan 35 46 57 hơn so với 24 68. Nhưng kanchan số giữa so với kanchan 13 79 thì sao? Khi còn lượt sớm thì ta nên ưu tiên các kanchan có khả năng cải thiện, vì vẫn còn nhiều hi vọng cải thiện. Lúc muộn hơn, khó cải thiện hơn thì khó quyết định. Nói một cách đơn giản thì ta sẽ muốn ưu tiên kanchan dễ thắng vì lúc này cải thiện khó mà kịp, tuy nhiên ngược lại lúc này có thể lại khó đánh 2 quân của kanchan số giữa (vì khả năng đối thủ gọi hoặc ron cao hơn). Cũng phụ thuộc vào bài còn lại của bạn nữa, ví dụ bài còn lại của bạn đẹp rồi thì có thể ưu tiên khả năng thắng trực tiếp, nếu bài còn lại xấu thì ưu tiên cải thiện hơn chẳng hạn. Nhân tiện, bài này chỉ bàn về 1 shanten, còn khi số shanten cao thì khả năng cải thiện của kanchan số giữa sẽ vượt trội hơn.

Giờ hãy nói về đôi. Khi 1shanten dạng 6 block có 2 đôi, lúc này đôi thường sẽ mạnh hơn kanchan, chúng ta hãy phân tích ví dụ sau:

Hãy so sánh việc phá kanchan 57p so với việc phá 1 trong 2 đôi. Ta đã nói ở trên là 2 đôi có 4 quân để tạo 1 bộ + 1 đôi, kanchan cũng có 4 quân để tạo bộ. Như vậy số quân để lên tenpai khi đánh 1 trong 2 đôi và đánh kanchan ở đây là như nhau. Ta so sánh tiếp khả năng cải thiện, 57p là kanchan số giữa có 2 loại quân cải thiện, 2 đôi 44s + 99s được chọn ở ví dụ này cũng sẽ có 2 loại quân cải thiện lên ryanmen là 3s và 5s. 

Nhưng đầu tiên, về mức độ dễ thắng trực tiếp thì vì có chờ 9 nên dễ thắng hơn kanchan chỉ chờ 6. Nếu đổi thành 2 đôi số giữa, ví dụ như 3377s để mức độ dễ thắng trực tiếp tương đương với kanchan chờ 6, thì 2 đôi số giữa có tổng tới 4 loại quân cải thiện (24s, 68s).

Nếu đổi kanchan 57p thành 13p để dễ thắng hơn, thì chờ 4 quân 2p cũng không vượt trội hơn chờ 2 quân 4 và 2 quân 9, và lúc này kanchan 13p chỉ có 1 loại quân cải thiện.

Nếu cả 2 đôi đều là đôi 1-9, rồng gió thì khả năng cải thiện thấp nhưng khả năng hoàn thành trực tiếp lại vượt trội hơn rất nhiều so với kanchan.

Hơn nữa số loại quân cải thiện chỉ là một chuyện, chất lượng quân cải thiện khi có 2 đôi cũng cao hơn nữa. Hãy nhìn trường hợp đánh kanchan bốc quân cải thiện vào đôi so với đánh đôi bốc quân cải thiện vào kanchan:

Bài trên, sau khi đánh 4s ta bốc được 4p là quân cải thiện của kanchan 57p. Lúc này ta đánh tiếp 7p hoặc 4s để lấy ryanmen, nhưng dù đánh quân nào thì cũng thừa 1 quân còn lại không có ích lợi gì.

Bài trên, sau khi đánh 5p ta bốc được 5s là quân cải thiện của 2 đôi. Lúc này đương nhiên ta đánh tiếp 7p, và có nhóm 445s không lãng phí quân 4s. Ta sẽ bàn thêm về các nhóm 3 quân và thế 2 đôi trong các bài sau.

Tuy nhiên khi có 2 đôi và 2 ryanmen thì thường đôi sẽ yếu hơn ryanmen, ví dụ:

Ở đây cần đánh 1 trong 2 đôi, giữ 2 ryanmen vì mỗi ryanmen có 8 quân khác nhau để tạo bộ, còn 2 đôi chỉ có 4 quân để tạo 1 bộ + 1 đôi.

Còn khi có 3 đôi thì đôi thứ 3 thường yếu hơn kanchan và penchan. Ví dụ:

Ở đây phá 1 trong 3 đôi thì chỉ mất 2 quân có ích, còn phá kanchan thì mất 4 quân có ích.

Khi cần phá đôi thì câu hỏi được đặt ra là phá đôi nào trước. Ta sẽ nghiên cứu vấn đề này ở phần sau của bài viết.

Ngoài ra, hãy xét thêm một số yếu tố khác ảnh hưởng đến lựa chọn nhóm 2 quân khi bài 1 shanten 6 block:

- Khi một nhóm có trùng quân có ích với nhóm khác thì nhóm đó sẽ yếu đi. Ví dụ: 

Ở đây 67p và 79p trùng quân có ích 8p, khi đánh 9p thì 8p vẫn mang lại tenpai.

Ở đây quân cải thiện lên ryanmen của 79p là 6p, nhưng khi bốc 6p thì lại hoàn thành bộ 456p nên khả năng cải thiện không còn nữa. Vì vậy ở đây đánh 79p chứ không phải 79s.

Bạn có thể thắc mắc là đánh 9p (hoặc 7p) hay 9s thì đều còn lại cả 7p lẫn 7s thì đâu có ảnh hưởng gì đến khả năng cải thiện của 7s? Nhưng sẽ có nhiều tình huống khiến bạn cần đánh tiếp 7p sau khi đánh 9p hoặc 7s sau khi đánh 9s. Ví dụ sau khi đánh 9p, bốc được 9s thì được nhóm 799s và lúc này ta muốn đánh tiếp 7p, khi đó vẫn giữ được khả năng cải thiện của 7s; còn sau khi đánh 9s, bốc được 9p lên 799p, nên đánh tiếp 7s nhưng khi đó thì 7p của bạn không có khả năng cải thiện:

Bài trên: Đánh 9p bốc 9s, giờ đánh 7p, khi đó 7s vẫn còn khả năng cải thiện, khi bốc 6s ta có thể đánh 1 trong 2 đôi. Bài dưới: Đánh 9s bốc 9p, giờ đánh 7s, thì 7p không còn khả năng cải thiện vì bốc 6p là tenpai rồi.

Ví dụ khác là sau khi đánh 9p, bốc được Pei thì dễ dàng đánh tiếp 7p không còn khả năng cải thiện để giữ Pei an toàn và lúc này còn 79s có thể cải thiện. Nhưng sau khi đánh 9s, bốc được Pei thì nếu muốn giữ khả năng cải thiện của 7s thì phải đánh Pei:

Bài trên: Đánh 9p bốc Pei, giờ đánh 7p giữ Pei không có vấn đề gì vì 7p không còn khả năng cải thiện, và giữ được khả năng cải thiện của 79s (bốc 6s). Bài dưới: Đánh 9s bốc Pei, giờ nếu muốn giữ khả năng bốc 6s thì phải đánh Pei, mất quân an toàn, và 79p thì không có khả năng cải thiện vì bốc 6p là tenpai rồi.

Các nhóm xa nhau cũng vẫn có thể trùng quân có ích theo cách xa xôi hơn:

Ở đây khác biệt giữa 24p và 24s không quá lớn nhưng có tồn tại. Quân cải thiện của 24p là 5p, khi cải thiện được thì có 2 ryanmen 45p và 78p, 2 ryanmen này trùng quân có ích 6p. Quân cải thiện của 24s là 5s và khi cải thiện được thì không có hiện tượng trùng quân có ích. Vì vậy 24p yếu hơn 24s.

- Khi nhóm gần với bộ 3 quân liên tiếp thì nhóm đó sẽ mạnh lên. Ví dụ:

Ở đây nên phá 13s. 13s chỉ có 4s lên ryanmen nhưng 13456p thì ngoài 4p có 5p và 7p cũng lên ryanmen nữa. Thậm chí 7p tốt hơn 4p vì tạo được 3 mặt, 5p cũng tốt hơn 4p vì tạo được nhóm 134556p có thể tạo 2 bộ với 2 4 7p và ta có thể đánh tiếp quân còn lại của 13s. Ngoài ra cũng có thể bốc thêm 6p tạo 134566p (cần 2p, 6p) hoặc 8p tạo 134568 (cần 2p, 7p) nữa. Các tình huống liên quan đến nhóm quân phức tạp và các loại quân và nhóm quân gần với bộ 3 quân liên tiếp sẽ còn được bàn luận thêm trong các bài sau nhưng có thể biết luôn ở đây rằng: 1/ Bài có thể tạo các nhóm quân phức tạp thì thường mạnh hơn và 2/ Các thứ gần bộ 3 quân liên tiếp thì thường mạnh hơn.

Nếu thay 456p bằng 567p thì 13567p khi bốc 4 sẽ có 34567 chờ 3 mặt, khi bốc 8 sẽ có 135678, nên 13s vẫn yếu hơn 13p trong 13567p.

- Khi nhóm gần với bộ 3 quân giống nhau hoặc đôi thì thường yếu đi vì những cái này cản trở khả năng cải thiện. Ví dụ:

Ở đây 13p mất đi 3 quân cải thiện 4p nên yếu hơn và cần được phá trước 13s.

- Trong một số trường hợp khi có 3 đôi nên giữ đôi thứ 3 thay vì kanchan và penchan. Chẳng hạn như khi có các yaku liên quan đến bộ 3 quân giống nhau như sanankou, hoặc khi có đôi yakuhai:

Để số quân có ích cao nhất thì nên đánh đôi. Nhưng khi có đôi yakuhai thế này, giữ 3 đôi giúp bạn dễ hoàn thành bộ yakuhai hơn. Bạn có thể pon yakuhai và về tenpai chờ 2 đôi, mạnh hơn tenpai chờ kanchan vì lí do đã phân tích ở phần 2 đôi phía trên. Sau khi đánh kanchan, bạn cũng có thể pon 1 trong 2 đôi còn lại để có tenpai chờ yakuhai, thay vì khi đánh 1 trong 3 đôi bạn chỉ chii được kanchan chứ không thể pon được đôi còn lại. Trong trường hợp bốc thẳng vào tenpai, sau khi đánh kanchan và bốc vào 1 trong 2 đôi còn lại thì sẽ được tenpai chờ shanpon yakuhai, còn sau khi đánh 1 trong 3 đôi, nếu bốc vào kanchan thì cũng được tenpai chờ shanpon yakuhai, nhưng nếu bốc vào đôi còn lại thì thành tenpai chờ kanchan và không tận dụng được yakuhai - đúng là đánh đôi thì sẽ có nhiều hơn 2 quân có ích so với đánh kanchan nhưng cũng có 2 quân làm mất khả năng sử dụng yakuhai.

3. Thứ tự bỏ quân

a. Thứ tự bỏ quân khi phá kanchan, penchan

Hãy nhìn lại ví dụ sau:

Ta đã bàn về chuyện nên phá kanchan 24p ở đây, tuy nhiên đánh 2p hay 4p trước?

- Đánh 2p: giữ khả năng bốc được 5p lên ryanmen

- Đánh 4p: còn 2p không có khả năng cải thiện tuy nhiên nếu như đối thủ Riichi bây giờ thì 2p dễ đánh hơn 4p nếu không có thêm yếu tố nào khác

Ta sẽ phải tự đặt ra câu hỏi: Bài mình có cần đến khả năng cải thiện của 4p không? Nếu bài mình như sau:

Ở bài này, các nhóm còn lại toàn là ryanmen, bài sẽ chắc chắn chờ đẹp, nếu đánh 2p giữ 4p sau đó bốc lên 5p thì vẫn phải phá 1 ryanmen. Khi đằng nào cũng chờ đẹp rồi thì nên ưu tiên độ an toàn, và rõ ràng nên đánh 4p trước. Bạn có thể nói rằng bốc được 5p đỏ thì vẫn có ích, nhưng đó chỉ là 1 quân, và khi đã có ryanmen rồi thì xác suất hoàn thành 1 trong 2 ryanmen trước sẽ hoàn toàn vượt trội so với xác suất bốc được 1 quân 5p đỏ trước. Nếu vì lí do nào đó 4p an toàn hơn 2p thì đương nhiên là đánh 2p.

Quay lại ví dụ ban đầu với 79p thay vì 78p. Trong trường hợp này đánh 2p giữ 4p, bốc được 5p sẽ có ryanmen mạnh hơn kanchan 79p. Có thể nói đánh 2p giữ 4p còn khả năng cải thiện là phương án mặc định.

Đúng, tôi biết là sẽ có thắc mắc về việc vẫn ưu tiên an toàn hơn, đặc biệt là khi thay vì cần đánh kanchan 24 ta cần đánh kanchan 13 thì 1 khá an toàn. Tuy nhiên tôi sẽ để dành vấn đề này bàn sau, bởi vì còn nhiều thứ khác liên quan đến chủ đề này, chẳng hạn như sau khi đánh 2 giữ 4 ta bốc lên 1 quân gió an toàn tuyệt đối thì đánh gì tiếp, tốc độ bài đối thủ..., rất đau đầu.

Nhân tiện, nếu bốc 3p sau khi đánh 2p hoặc 4p, không nên hoảng loạn. Lúc này ta lại có bài 1 shanten 6 block, chỉ khác là ta cần xét xem ryanmen bị furiten yếu hơn hay là kanchan yếu hơn. Tỉ lệ thắng của kanchan tenpai lớn hơn furiten ryanmen, nhưng furiten ryanmen có lợi thế là khi 1 shanten thì số quân lên tenpai vẫn lớn hơn kanchan, và đúng là khi tenpai chờ furiten ryanmen thì tỉ lệ thắng thấp hơn kanchan nhưng tỉ lệ tsumo cao hơn (được thêm yaku Tsumo tăng điểm) và nhiều trường hợp giữ được pinfu. Nên phương án đánh kanchan giữ furiten ryanmen là phương án mặc định.

Nếu ở ví dụ ban đầu thay 24p bằng 12p thì penchan không cải thiện lên ryanmen được. Về mặt tốc độ thì đánh 1p trước vẫn có lợi hơn đánh 2p, vì khi bốc 3p sẽ lên furiten ryanmen, và như đã phân tích ở trên thì furiten ryanmen mạnh hơn kanchan. Tuy nhiên cá nhân tôi hay đánh 2p ở đây hơn vì cái lợi này có vẻ không lớn lắm.

b. Thứ tự phá đôi

- Đầu tiên là trường hợp 3 đôi về 2 đôi. Hãy nhìn lại ví dụ sau:

Ta đã biết rằng ở đây nên đánh 1 trong 3 đôi, vậy nên đánh đôi nào trước? Bạn đã biết rằng đôi số giữa có khả năng cải thiện cao và hoàn thành bộ trực tiếp thấp hơn, đôi số đầu và rồng gió có khả năng hoàn thành bộ trực tiếp cao nhưng khả năng cải thiện thấp. 

Khi có các đôi số giữa thì ta nên hướng đến khả năng cải thiện tối đa. Trong ví dụ trên, khi đánh đôi 9s ta sẽ còn 2 đôi 33p và 44s với tổng cộng 4 loại quân cải thiện cho 2 đôi này, xác suất cải thiện được sẽ cao nhất. Xác suất thắng trực tiếp thấp nhưng dù gì ta cũng không hướng đến xác suất này, bạn có thể xem lại bài viết về tenpai chờ xấu. Nếu đánh đôi 3p hoặc 4s thì dễ dẫn đến tình trạng tenpai không thật sự dễ thắng cũng không có khả năng cải thiện rõ ràng.

Nhưng nếu bài như sau:

(giả sử Nan không phải yakuhai)

Khi mà khả năng cải thiện dù gì cũng không cao thì có thể hướng đến khả năng thắng trực tiếp tối đa. Đôi 2p có khả năng cải thiện cao hơn đôi 9s và Nan nhưng cũng chỉ có 3p lên được ryanmen. Vì vậy đánh luôn 2p là phương án hợp lí. Tuy nhiên tình huống này dễ bị đảo ngược do đối thủ đánh hết Nan hay 9s từ trước, hoặc là đến giai đoạn nên đánh Nan vì an toàn. Nếu thay đôi 2p bằng 3p thì tôi nghĩ là dễ đánh đôi Nan hoặc đôi 9s hơn vì vẫn còn nhiều cơ hội lên ryanmen.

Nếu bài như sau:

Đánh Chun mang lại khả năng cải thiện cao nhất nhưng mất yakuhai, đổi lại nếu sau đó cải thiện được đôi 3p thì có pinfu. Đánh đôi 9s giữ được đôi yakuhai và cũng giữ được khả năng cải thiện nhưng khi có đôi yakuhai thì bạn có thật sự muốn cải thiện đôi 3p lên ryanmen không? Đánh đôi 3p làm mất khả năng cải thiện nhưng tăng tối đa khả năng thắng với shanpon 9s-Chun. Chọn đánh Chun hay 3p tuỳ tình huống, đánh đôi 9s là dở nhất.

- Tiếp theo là trường hợp 2 đôi về 1 đôi. Hãy nhìn ví dụ sau:

(giả sử Pei không phải yakuhai)

Khi đánh 4s thì thừa lại 4s trong bài và khi đánh Pei thì thừa lại Pei trong bài. Bài còn lại toàn ryanmen thế này thì ta chủ yếu xem xét độ an toàn của từng phương án. Sau khi đánh Pei, giờ nếu có đối thủ riichi thì ta có thể đánh tiếp Pei tiếp tục hướng đến tenpai, còn sau khi đánh 4s, nếu có đối thủ riichi, muốn hướng đến tenpai thì ta phải đánh 4s. Đương nhiên là đánh tiếp Pei dễ hơn đánh tiếp 4s rồi.

Vậy, nếu muốn nhắm đến khả năng chiến thắng tối đa thì nên phá đôi an toàn hơn để giữ 1 quân an toàn. Ta đang nói về 1 shanten, lại còn là tình huống còn toàn ryanmen nữa, nên không thể nói là không kì vọng thắng. Còn nếu bạn nghĩ rằng nếu có đối thủ riichi trước thì bạn sẽ muốn phòng thủ tối đa, thì lúc này đánh đôi nguy hiểm hơn để giữ được 2 quân an toàn, dĩ nhiên phương án này khiến khả năng bạn thắng được sau khi đối thủ riichi giảm nặng nề.

Nhân tiện, khi phá ryanmen thì thông thường đánh quân kém an toàn trước thôi, vì quân còn lại đằng nào cũng thừa, không cần suy tính nhiều nên tôi không phân tích nhiều. Trường hợp thiên hẳn về 1 quân thường gặp nhất là kiểu như sau:

Lúc này nên đánh 2s, vì 355s có thể bốc 4s và đánh tiếp 5s. Ryanmen 23s cũng là ryanmen nên đánh nhất chính vì lí do có thể đánh được 2s như trên.

Kết luận:

- Khi 1 shanten 6 block cần so sánh các nhóm 2 quân.

- Ryanmen > Kanchan > Penchan. Trong các ryanmen thì 23 78 > 34 67 > 45 56 (nhưng nếu cần 5 đỏ thì 34 67 > 23 78). Trong các kanchan thì về khả năng cải thiện 35 46 57 > 24 68 13 79, nhưng khả năng hoàn thành trực tiếp thì 13 79 > 24 68 > 35 46 57, vì vậy nên 24 68 là các kanchan yếu nhất, còn lại giữa các kanchan chờ số giữa và kanchan chờ 2 8 thì thường ưu tiên kanchan chờ số giữa có khả năng cải thiện cao hơn.

- Ryanmen > 2 đôi > Kanchan > Penchan > 3 đôi. Khi cần sanankou, yakuhai chẳng hạn thì 3 đôi > kanchan.

- Khi phá kanchan, nếu không còn cần khả năng cải thiện thì đánh quân kém an toàn hơn trước. Nếu còn cần khả năng cải thiện thì ưu tiên khả năng cải thiện, đánh quân số đầu giữ quân số giữa. Khi phá penchan, phá 2 8 trước thì an toàn hơn, trừ trường hợp thật sự cần đến một chút tốc độ của furiten ryanmen.

- Khi có 3 đôi cần phá 1, ưu tiên khả năng cải thiện tối đa nếu được. Nếu khả năng cải thiện đằng nào cũng thấp thì ưu tiên khả năng thắng trực tiếp tối đa. Khi có 2 đôi cần phá 1, phá đôi an toàn hơn để giữ 1 quân an toàn, nhắm đến khả năng duy trì bài nếu sau đó có đối thủ riichi.

Mục lục